Nowe spojrzenie na mobilność: fińskie doświadczenia w przeciwdziałaniu wykluczeniu transportowemu (wizyta studyjna w ramach projektu SMOOTY)

W dniach 11–14 maja 2026 r. partnerzy projektu SMOOTY spotkali się w fińskim Oulu oraz gminie Siikalatva, by wspólnie poznawać rozwiązania dotyczące mobilności na obszarach słabo zaludnionych. Wizyta studyjna była okazją do zaprezentowania przykładów organizacji transportu, ale także cyfryzacji usług oraz lokalnych modeli współpracy, które pomagają przeciwdziałać wykluczeniu transportowemu i społecznemu.

Choć Finlandia i Polska różnią się skalą i warunkami, wiele z zaprezentowanych rozwiązań okazało się niezwykle bliskich wyzwaniom, przed którymi stoi również województwo kujawsko‑pomorskie. Jednym z ważniejszych wniosków z wizyty było to, że mobilność na obszarach wiejskich nie oznacza wyłącznie przemieszczania się. W Finlandii mobilność rozumiana jest szerzej – jako dostęp do usług, informacji, technologii i życia społecznego, a organizować ją można bardziej elastycznie, lokalnie i w oparciu o rzeczywiste potrzeby mieszkańców.

Transport na żądanie zamiast pustych autobusów

Szczególnie interesujące były rozwiązania z zakresu elastycznej mobilności, zwłaszcza gminny system taksówek dla mieszkańców terenów wiejskich. Usługa ta zapewnia dostępny cenowo transport „od drzwi do drzwi” w sytuacji, gdy komercyjny transport publiczny (autobusy) nie jest w stanie skutecznie obsługiwać obszarów o niskiej gęstości zaludnienia.

Taksówki są obsługiwane przez prywatne firmy, gmina organizuje i finansuje usługę, a mieszkańcy płacą jedynie część kosztu przejazdu, porównywalną z ceną biletu autobusowego. Resztę kosztów pokrywa samorząd.

Dofinansowywane lub nawet bezpłatne w całej Finlandii są również karty autobusowe dla uczniów szkół ponadpodstawowych, którzy mieszkają w odległości większej niż 7 km od szkoły.

Usługi bliżej mieszkańców

Podczas wizyty zaprezentowano również rozwiązania ograniczające potrzebę dojazdów:

mobilną bibliotekę docierającą do małych miejscowości, będącą odpowiedzią na potrzeby ich mieszkańców i jednocześnie przeciwdziałającą wykluczeniu transportowemu,
system wsparcia wiejskich sklepów pełniących funkcję lokalnych centrów usług oraz mobilny „szczepionkobus”,
Digi Clinics – lokalne punkty wsparcia pomagające mieszkańcom, szczególnie seniorom, korzystać z usług cyfrowych i przeciwdziałać ich wykluczeniu cyfrowemu, jako że wiele spraw urzędowych można załatwiać już jedynie online.

Interesującym przykładem była również organizacja logistyki w sektorze mleczarskim, oparta na współpracy i wspólnym planowaniu tras. Członkowie spółdzielni mają zagwarantowany odbiór produktów nawet z najbardziej rozproszonych gospodarstw. Choć rozwiązanie dotyczy sektora gospodarczego, stanowi cenną inspirację dla planowania transportu i usług publicznych na terenach wiejskich i przeciwdziałania wyludnianiu się ich.

Fińskie dobre praktyki pokazały, że nawet w regionach o bardzo niskiej gęstości zaludnienia możliwe jest tworzenie systemów mobilności, które są dostępne, elastyczne i odpowiadają na codzienne potrzeby mieszkańców. Zdobyte doświadczenia stanowią cenną inspirację dla województwa kujawsko-pomorskiego w zakresie rozwijania nowoczesnych modeli transportu i usług przeciwdziałających wykluczeniu społecznemu i komunikacyjnemu.