Dobre praktyki projektu RIWET – Przekształcanie obszarów o ograniczonej przydatności rolniczej w basenie Morza Śródziemnego w zrównoważone agroekosystemy z wykorzystaniem niedocenianych gatunków o niskim zapotrzebowaniu na wodę.

Pustynnienie oraz ograniczona dostępność słodkiej wody stały się jednymi z głównych czynników ograniczających produkcję rolną w całym basenie Morza Śródziemnego. Fakt ten wymusza wprowadzanie nowych typów upraw o zwiększonej odporności na suszę, zdolnych do wzrostu również na zdegradowanych gruntach marginalnych. Dobrą praktykę w tym zakresie przedstawił jeden z partnerów projektu RIWET, Muzeum Historii Naturalnej Goulandris, podczas spotkania partnerów projektu w Grecji.

Istnieją gatunki roślin naturalnie przystosowane do suchych siedlisk, wykazujące większą odporność na niekorzystne warunki środowiskowe, niż uprawy konwencjonalne. Wiele z nich to tzw. zaniedbane i niedostatecznie wykorzystywane gatunki roślin (ang. NUS – Neglected and Underutilized Species), które często przyczyniają się do poprawy bilansu wodnego gleby oraz zwiększania magazynowania węgla. Wymagają niewielkich ilości wody, co oznacza, że mogą rozwijać się w warunkach suszy, często przy jednoczesnym występowaniu innych czynników stresowych, takich, jak wysokie zasolenie gleby czy ograniczona dostępność składników odżywczych. Przykładami takich roślin są soliród zielny (Salicornia europaea) oraz koper morski (Crithmum maritimum), które naturalnie występują na przybrzeżnych terenach podmokłych.

Wprowadzanie tych roślin do ekosystemów jest badane i rozwijane w ramach projektu VENUS PRIMA, realizowanego przy wsparciu Unii Europejskiej, w którym ekosystemy mokradłowe są jednocześnie przedmiotem badań naukowych i miejscem upraw rolniczych. Obecność rodzimych gatunków słonolubnych na obszarach podmokłych poprawia ich funkcje ekologiczne oraz zwiększa zdolności tych ekosystemów do magazynowania węgla. Zbiór roślin halofitowych z terenów podmokłych i ich eksperymentalna uprawa na gruntach rolnych dostarczają wiedzy wykorzystywanej w praktyce rolniczej, co w efekcie przyczynia się do tworzenia zrównoważonych systemów produkcji rolnej wspierających ochronę przyrody.

Podejście to pokazuje, w jaki sposób można harmonijnie integrować renaturyzację terenów podmokłych z działalnością rolniczą. Łączy ono działania na rzecz wzmocnienia funkcji ekologicznych in situ, ocenę naukową oraz pilotażowe testy uprawowe, tworząc pomost między ochroną środowiska a produktywnym użytkowaniem gruntów.

Korzyści wynikające z wdrożenia tej dobrej praktyki obejmują przede wszystkim ochronę zasobów węgla organicznego w glebie poprzez zwiększenie produktywności terenów podmokłych, na których występują te gatunki, a wiedza ta przyczynia się do realizacji celów GAEC 2.

Rozwiązanie to stanowi przykład nowoczesnego zrównoważonego użytkowania gruntów
w krajobrazie śródziemnomorskim, ukierunkowany na jednoczesne zwiększanie różnorodności biologicznej, ochronę usług ekosystemowych oraz wzmacnianie odporności systemów rolniczych. Podkreśla ono potencjał gatunków NUS nie tylko jako alternatywnych upraw, lecz także jako narzędzi wspierających adaptację do zmian środowiskowych, ograniczanie emisji dwutlenku węgla oraz długoterminową ochronę ekosystemów mokradłowych.

To oraz inne ciekawe rozwiązania w zakresie radzenia sobie z suszą i jej skutkami zostaną zaprezentowane podczas najbliższego spotkania interesariuszy projektu RIWET, które odbędzie się w siedzibie Brodnickiego Parku Krajobrazowego 23 czerwca 2026 r. Informacje nt. spotkania można uzyskać kontaktując się telefonicznie lub mailowo: 56 62 18 512, d.ossowska@kujawsko-pomorskie.pl.