Kujawsko-pomorskie zabytki. Prelekcje w listopadzie 2026 r.

W ramach Projektu „Wsparcie opieki nad zabytkami województwa kujawsko-pomorskiego  w 2026 roku” w miesiącu listopadzie 2026 roku prelekcje odbędą się:

• 3 listopada o godz. 18:30 w kościele w. Wniebowzięcia NMP w Koronowie, nazwa zadania: „Konserwacja i restauracja ołtarza bocznego p.w. Matki Bożej Bolesnej z kościoła p.w. Wniebowzięcia NMP w Koronowie”.
• 8 listopada o godz. 9:00 w kościele p.w. śś. Apostołów Piotra i Pawła w Dębowej Łące, nazwa zadania: „Konserwacja stropu kościoła parafialnego p.w. śś. Apostołów Piotra i Pawła w Dębowej Łące”.
• 8 listopada o godz. 9:30 w kościele p.w. śś. Apostołów Filipa i Jakuba w Obkasie, nazwa zadania: „Prace konserwatorskie i restauratorskie okien witrażowych w kościele p.w. Świętych Apostołów Filipa i Jakuba w Obkasie – etap I”.
• 8 listopada o godz. 10:15 w kościele p.w. św. Andrzeja Apostoła w Brudzawach, nazwa zadania: „Konserwacja i rekonstrukcja XVII-wiecznej podłogi drewnianej w kościele p.w. św. Andrzeja Apostoła w Brudzawach”.
• 8 listopada o godz. 12:30 w kościele p.w. Świętej Trójcy w Kłotnie, nazwa zadania: „Wykonanie prac konserwatorsko-restauratorskich w kościele parafialnym w. Świętej Trójcy w Kłotnie – etap I ściany północnej”.
• 12 listopada o godz. 10:30 w kościele p.w. św. Bartłomieja Apostoła w Wielkim Komorsku, nazwa zadania: „Konserwacja feretronu z kościoła parafialnego w Wielkim Komorsku”.
• 15 listopada o godz. 12:00 w kościele p.w. św. Marcina Biskupa w Świekatowie, nazwa zadania: „Remont kościoła parafialnego p.w. św. Marcina Biskupa w Świekatowie”.
• 21 listopada o godz. 17:45 w kościele p.w. św. Michała Archanioła w Błędowie, nazwa zadania: „ETAP I – Interwencyjne prace konserwatorsko-restauratorskie przy chrzcielnicy z kościoła p.w. św. Michała Archanioła w Błędowie”.
• 25 listopada o godz. 18:00 w kościele p.w. śś. Mikołaja Biskupa, Stanisława Biskupa i Męczennika i Jana Chrzciciela w Ostromecku, nazwa zadania: „Prace konserwatorskie przy nastawie barokowego ołtarza bocznego prawego z kościoła p.w. śś. Mikołaja Biskupa, Stanisława Biskupa i Męczennika i Jana Chrzciciela w Ostromecku”.
• 27 listopada o godz. 18:00 w kościele p.w. Wniebowzięcia NMP w Radziejowie, nazwa zadania: „Neobarokowy ołtarz główny z kościoła p.w. Wniebowzięcia NMP w Radziejowie”.
• 29 listopada o godz. 10:00 w kościele p.w. Matki Bożej Śnieżnej w Srebrnikach, nazwa zadania: „Prace konserwatorsko-restauratorskie polichromii ścian kościoła p.w. Matki Bożej Śnieżnej w Srebrnikach – etap I (prezbiterium), część I”.
• 29 listopada o godz. 12:00 w kościele p.w. św. Michała Archanioła w Siedlimowie, nazwa zadania: „Prace konserwatorskie ławy kolatorskiej (dłuższej) przy ścianie północnej nawy i ławy kolatorskiej (krótszej) przy ścianie południowej nawy z kościoła parafialnego p.w. św. Michała Archanioła w Siedlimowie”.

Obiekty poddane konserwacji w 2026 roku w ramach projektu „Wsparcie opieki nad zabytkami województwa kujawsko-pomorskiego w 2026 roku” stanowią istotny element krajobrazu kulturowego regionu. Poza wartością historyczną, pełnią one również funkcje sakralne i kulturalne.

Ze względu na ich funkcjonalność, bezpośrednimi beneficjentami są mieszkańcy województwa, którzy mogą swobodnie korzystać z odnowionych obiektów. W szczególności dotyczy to parafian, dla których zabytki te mają również znaczenie duchowe i społeczne.

Potencjał kulturowy województwa kujawsko-pomorskiego opiera się przede wszystkim na jego uwarunkowaniach historycznych oraz związanym z nim bogatym dziedzictwie materialnym. Ważną rolę odgrywają również walory przyrodnicze regionu. Szczególną cechą dziedzictwa województwa kujawsko-pomorskiego jest jego różnorodność, której naturalną osią wyznaczającą granice geograficzne i kulturowe jest rzeka Wisła. Ta wyjątkowa wartość wyróżnia nasz region na tle całego kraju. Jej źródła tkwią w wielowiekowej historii i stanowią fundament lokalnej tożsamości, kształtowanej na styku wielu historyczno-kulturowych obszarów wchodzących w skład województwa. Prezentowany projekt jest kontynuacją działań podejmowanych przez samorząd województwa w latach ubiegłych, mających na celu ochronę, promocję i rozwój regionalnego dziedzictwa kulturowego.

Barokowy ołtarz Matki Boskiej Bolesnej pochodzi z kościoła p.w. Wniebowzięcia NMP w Koronowie z ok. 1700 r. Ma formę jednokondygnacyjnej nastawy ze zwieńczeniem, predellą i obrazem „Matki Boskiej Bolesnej” w centrum, ujętym czterema kolumnami oraz dekoracją snycerską z motywami akantowymi i figurami. Został wykonany z drewna, polichromowany, złocony i srebrzony. W 2026 r. zaplanowano ustalenie stratygrafii warstw (obecnie powierzchnie złocone, srebrzone i polichromowane zakrywają wtórne nawarstwienia), przeprowadzenie dezynfekcji i dezynsekcji. Zabezpieczona została oryginalna warstwa malarska. Ponadto przewidziano impregnację drewnianego podłoża, uzupełnienie ubytków oraz rekonstrukcję zniszczonych fragmentów snycerki w ornamentach.

Gotycki kościół parafialny p.w. śś. Apostołów Piotra i Pawła w Dębowej Łące jest świątynią wzniesioną na przełomie XIII i XIV w., spaloną w 1410 r. i odbudowaną w XV w. i przebudowaną na początku XVII w. Jego wartość zabytkowa wynika m.in. z czytelnych nawarstwień architektonicznych. W br. konserwacji został  poddany drewniany, polichromowany strop. Materiał był osłabiony, widoczne były ubytki oraz destabilizacja konstrukcyjna, zahamować należało również degradację warstw malarskich. Wykonano deskowania oraz belkowania stropu, co oznacza m.in. uzupełnienie ubytków, stabilizację konstrukcji, a także konserwację polichromii – usunięcie wtórnych przemalowań, rekonstrukcje brakujących części i zabezpieczenie powierzchni warstwy malarskiej.

Neoromański kościół p.w. Świętych Apostołów Filipa i Jakuba w Obkasie wybudowano w 1876 r. W ramach zadania realizowanego w 2026 r. przeprowadzono prace konserwatorskie i restauratorskie okien witrażowych. Otwory okienne przeprute w ceglanym murze świątyni zamyka łuk pełny. Wypełniają je przeszklone witrażowo metalowe konstrukcje z ołowianymi dwuteownikowymi szczeblinami tworzącymi układ diagonalnej kratownicy. W ramach prac przewidziano m.in. wykucie okien z muru, demontaż i rozmontowanie witraży, inwentaryzację kwater, wyczyszczenie zachowanych szkieł, przycięcie nowych szkieł. Witraże zamontowano w nowy profil ołowiany.

Kościół w Brudzawach jest gotycką świątynią wzniesioną prawdopodobnie w XIV w. i odnotowaną w źródłach na początku XV w. Obiekt ma formę murowanego kościoła salowego z zakrystią i kruchtą oraz ośmioboczną wieżą. Jego wartość zabytkową podkreśla zachowany średniowieczny układ bryły, gotycki charakter materiałowy oraz późniejsze przekształcenia świadczące o wielowiekowej historii obiektu. W nawie, prezbiterium i zakrystii znajduje się wtórna podłoga deskowa układana na legarach, miejscowo uzupełniona płytkami ceramicznymi i wylewkami cementowymi. Drewno wykazuje znaczne zużycie. Powierzchnia desek jest pozbawiona warstw zabezpieczających, przez co drewno uległo silnemu zabrudzeniu i zszarzeniu. Pod ławkami zachowały się fragmenty oryginalnych szerokich desek. Degradację podłogi pogłębia ułożenie cienkich legarów bezpośrednio na gruncie oraz wypełnienie przestrzeni między nimi ziemią. W ramach tegorocznego zadania zostały m.in. wykonane deski podłogowe wg programu prac, które zabezpieczono impregnatami. Zabezpieczone od góry warstwą papy, legary na bloczkach betonowych są ułożone i wypoziomowane. Założono również scalenie kolorystyczne zrekonstruowanych i istniejących partii podłogi wraz z zabezpieczeniem ich powierzchni.

Obecny neogotycki kościół p.w. św. Trójcy w Kłotnie – murowany z cegły – powstał w latach 1878–1881 z fundacji Emiliana Kretkowskiego. Obiekt jest orientowany, oszkarpowany, posadowiony na fundamentach z użyciem kamieni narzutowych, z ostrołukowymi otworami okiennymi, tynkowanym cokołem oraz detalem. Wnętrze kościoła jest tynkowane i polichromowane, a polichromię wykonał Franciszek Bąkowski w 1957 r. Stan ściany nawy kościoła wskazywał na konieczność przeprowadzenia prac konserwatorskich przy zachowanej polichromii. Zakres obejmował m.in.: oczyszczenie powierzchni, uzupełnienie ubytków tynku, konsolidację, malowanie powierzchni i uzupełnienie ubytków polichromii.

Kościół p.w. św. Bartłomieja Apostoła w Wielkim Komorsku wzniesiono w latach 1787–1791. Wyposażenie kościoła pochodzi głównie z XVIII i XIX w., m.in. feretron z obrazami św. Michała Archanioła i św. Jana Nepomucena. Ma on formę częściowo ażurowej ramy wpisanej w półowal, wieńczonej owalnym medalionem, nad którym jest zamknięta korona. W ramach zadania zrealizowano m.in. dezynsekcję drewnianych elementów, oczyszczenie powierzchni z zabrudzeń, usunięcie przemalowań, usunięcie szlagmetalu i brązy z elementów złoconych, rekonstrukcję brakujących elementów, uzupełnienie ubytków.

Kościół p.w. św. Marcina Biskupa w Świekatowie wzniesiono w 1904 r. w stylu neogotyckim. Jest murowaną świątynią z cegły ceramicznej na fundamentach z granitowych ciosów. Kościół zachował charakterystyczne cechy neogotyckie architektury sakralnej oraz cenne powojenne warstwy artystyczne, w tym polichromie i wyposażenie wnętrz. Tegoroczne prace przy elewacjach polegały na usunięciu zabrudzeń, dezynfekcji, odsoleniu oraz wzmocnieniu spękań muru. Zakres zadania obejmował również prace przy tynkach.

Kościół p.w. św. Michała Archanioła w Błędowie, gotycki wzmiankowany w 1320 r. , kilkukrotnie niszczony (1410 r., 1922 r.) Orientowany, murowany, w częściach gotyckich mur mieszany z kamienia polnego z użyciem cegły. Znajdująca się we wnętrzu chrzcielnica z 1924 r. jest neobarokowym obiektem zabytkowym, wykonanym z drewna polichromowanego i złoconego. Ma rozbudowaną formę z ośmioboczną misą, dekoracją akantową, profilowanym trzonem, pokrywą zwieńczoną krzyżem oraz zapleckiem z paludamentem i baldachimem. Chrzcielnica jest w złym stanie, spowodowanym wtórnymi przemalowaniami, zabrudzeniami, ubytkami warstw malarskich i pozłotniczych oraz osłabieniem struktury drewna. Widoczne są także braki i uszkodzenia elementów snycerskich, rozluźnienia połączeń. Pierwotną estetykę zaburzają także efekty napraw z przeszłości. W ramach prac konserwatorskich zaplanowano liczne zabiegi chroniące obiekt przed dalszą degradacją (m.in. oczyszczenie, prace stolarskie i owadobójcze) oraz porządkujące estetykę (m.in. usunięcie przemalowań, uzupełnienie ubytków).

We wnętrzu kościoła p.w. śś. Mikołaja Biskupa, Stanisława Biskupa i Męczennika i Jana Chrzciciela w Ostromecku znajdują się trzy barokowe ołtarze – główny i dwa boczne. Ołtarz prawy to nastawa w formie bogato rzeźbionej akantowej ramy. Ma kształt szerokiej ramy wstęgowo-akantowej utworzonej przez dwa łączące się owale otaczające ramę. Niektóre liście akantu są rzeźbione w płaszczyźnie, inne mocno wystają ponad płaszczyznę ramy. Prawdopodobnie całość nastawy jest złocona z wyraźnym podkreśleniem wstęgi nastawy. W ołtarzu umieszczono owalne obrazy z przedstawieniami: dolny –  św. Józefa z Dzieciątkiem i górny – św. Anny nauczającej Marię. Dotychczas przeprowadzono konserwację antependium ołtarza. Powierzchnie złocone i srebrzone całkowicie pokryto wtórnymi nawarstwieniami. W br. wykonano identyfikację partii złoconych i srebrzonych. Ponadto wykonana została dezynfekcja i dezynsekcja oraz oczyszczenie odwrocia ołtarza.

Usytuowany w prezbiterium kościoła p.w. Wniebowzięcia NMP w Radziejowie neobarokowy ołtarz główny pochodzi z poł. XIX w. Ma formę architektoniczną z bramkami po bokach. Ołtarz składa się z: mensy, wysokiej predelli z płaskorzeźbionym przedstawieniem ofiary Abrahama i Abla, wysokiej nastawy podzielonej wertykalnie kolumnami i pilastrami oraz horyzontalnie profilami i belkowaniem. W centralnej części, w niszy nastawy, umieszczono płaskorzeźbione przedstawienie Wniebowzięcia NMP, a po bokach na tle kolumn rzeźby pełnoplastyczne śś. Piotra i Pawła. W ramach zadania realizowanego w 2026 r. konserwacji zostały poddane elementy drewniane (dezynfekcja, dezynsekcja, impregnacja, uzupełnienie ubytków, rekonstrukcja fragmentów) wraz z polichromią (usunięcie przemalowań, uzupełnienie ubytków).

Kościół p.w. Matki Bożej Śnieżnej w Srebrnikach reprezentuje styl gotycki, pochodzi z przełomu XIII i XIV w. Obiekt krzyżowy z gotyckimi, grubymi murami. Budynek posiada plan wydłużonego prostokąta z prezbiterium trójbocznie zamkniętym od strony wschodniej, od strony zachodniej znajduje się wieża. Prace konserwatorsko-restauratorskie polichromii ścian kościoła w prezbiterium odbywać się będą na dwóch płaszczyznach: przy ścianach oraz przy dekoracji malarskiej. W ramach pierwszego etapu skuto wtórne tynki cementowe i gładzie gipsowe z powierzchni ścian, usunięto przemurowania i zamurowania, z dezynfekcją powierzchni tynków i ścian w miejscach widocznego zawilgocenia, wzmocniono strukturalnie osłabione zaprawy, podklejono i ustabilizowano odspojone tynki, wypełniono małe szczeliny i spękania, odsolono przypowierzchniowe partie muru oraz oryginalne zaprawy, opracowano powierzchnie ścian pobiałą wapienną podbarwioną w celu scalenia z dekoracją malarską. W wypadku dekoracji malarskiej usunięto warstwy wtórnych farb, utrwalono warstwy malarskiej polichromii, uzupełniono ubytki, opracowano pobiał oraz przeprowadzono prace restauratorskie przy polichromii – uzupełnienie i rekonstrukcja ubytków warstwy malarskiej.

Kościół p.w. św. Michała Archanioła w Siedlimowie jest świątynią wzniesioną dzięki staraniom księdza Stanisława Kamińskiego, na miejscu poprzedniej budowli, w 1786 roku. Kościół jest późnobarokowy, drewniany, wzniesiony w konstrukcji zrębowej, oszalowany, wybudowany na podmurówce z kamienia. W 2026 r. przeprowadzono prace konserwatorskie ławy kolatorskiej (dłuższej) przy ścianie północnej nawy i ławy kolatorskiej (krótszej) przy ścianie południowej nawy kościoła. Ławy pokrywają nieestetyczne warstwy przemalowań, które w wielu miejscach łuszczą się i są zarysowane. Struktura drewna została osłabiona na skutek żerowania owadów. Podłoże drewniane jest spękane, posiada szczeliny oraz ubytki, w tym ubytki w postaci utrąceń mechanicznych (brak dwóch baz kolumienek). W złym stanie jest zwłaszcza drewniana podłoga, której brakuje jednej z desek (tuż pod ławką). Oryginalną polichromię ław stanowi mazerunek w kolorach brązu, widoczny w ubytkach warstw wtórnych. Usunięto przemalowania parownicą i mechanicznie, przeprowadzono dezynsekcję i dezynfekcję drewna, naprawę połączeń elementów konstrukcyjnych, uzupełnienie ubytków i rekonstrukcję brakujących elementów i rekonstrukcję warstwy malarskiej