Kujawsko-pomorskie zabytki. Prelekcje w październiku 2026 r.

W ramach Projektu „Wsparcie opieki nad zabytkami województwa kujawsko-pomorskiego  w 2026 roku” w miesiącu październiku 2026 roku prelekcje odbędą się:

• 4 października o godz. 11:00 w kościele p.w. śś. Katarzyny i Małgorzaty w Wielkiej Łące, nazwa zadania: „Wykonanie osuszenia ścian fundamentowych i odwodnienie kościoła parafialnego p.w. śś. Katarzyny i Małgorzaty w Wielkiej Łące”.
• 4 października o godz. 11:30 w kościele p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bydgoszczy, nazwa zadania: „Restauracja organów firmy Paul Voelkner w kościele p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Bydgoszczy – Rekonstrukcja głosów historycznej dyspozycji: Konzertflöte 8′, Horn8′ V etap prac – część I”.
• 7 października o godz. 17:00 w kościele p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP w Pokrzydowie, nazwa zadania: „Remont dachu prezbiterium oraz prace przy więźbie dachowej (odgrzybianie) nawy głównej kościoła parafialnego p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP w Pokrzydowie”.
• 9 października o godz. 18:30 w kościele p.w. Przemienienia Pańskiego w Bysławiu, nazwa zadania: „Prace konserwatorsko-restauratorskie przy ołtarzu głównym w kościele p.w. Przemienienia Pańskiego w Bysławiu – kontynuacja”.
• 18 października o godz. 10:15 w kościele p.w. św. Andrzeja Apostoła w Brudzawach, nazwa zadania: „Konserwacja i rekonstrukcja XVII-wiecznej podłogi drewnianej w kościele p.w. św. Andrzeja Apostoła w Brudzawach”.
• 18 października o godz. 12:20 w kościele p.w. św. Marcina w Mazowszu, nazwa zadania: „Renowacja dachu kościoła p.w. św. Marcina w Mazowszu – etap II (zakrystia)”.
• 25 października o godz. 10:00 w kościele p.w. Matki Bożej Śnieżnej w Srebrnikach, nazwa zadania: „Prace konserwatorsko-restauratorskie polichromii ścian kościoła p.w. Matki Bożej Śnieżnej w Srebrnikach – etap I (prezbiterium), część I”.
• 25 października o godz. 12:00 w kościele p.w. św. Wojciecha Biskupa i Męczennika w Złotorii, nazwa zadania: „Prace konserwatorskie i restauratorskie przy obrazie św. Wojciecha z kościoła p.w. św. Wojciecha w Złotorii”.
• 25 października o godz. 13:00 w kościele p.w. św. Mikołaja i św. Konstancji w Gniewkowie, nazwy zadań: „Prace konserwatorskie i restauratorskie manierystycznego ołtarza św. Konstancji w kościele p.w. św. Mikołaja i św. Konstancji w Gniewkowie – etap II – skrzydło prawe” oraz „Prace konserwatorskie i restauratorskie przy ołtarzu bocznym p.w. św. Anny Samotrzeć w kościele p.w. św. Mikołaja i św. Konstancji w Gniewkowie – etap I – uszaki”.

Obiekty poddane konserwacji w 2026 roku w ramach projektu „Wsparcie opieki nad zabytkami województwa kujawsko-pomorskiego w 2026 roku” stanowią istotny element krajobrazu kulturowego regionu. Przyciągają turystów podróżujących zarówno regionalnymi, jak i krajowymi. Poza wartością historyczną, pełnią one również funkcje sakralne i kulturalne.

Ze względu na ich funkcjonalność, bezpośrednimi beneficjentami są mieszkańcy województwa, którzy mogą swobodnie korzystać z odnowionych obiektów. W szczególności dotyczy to parafian, dla których zabytki te mają również znaczenie duchowe i społeczne.

Kościół parafialny w Wielkiej Łące wzniesiono na przełomie XIII i XIV w., a gruntownie przebudowano w latach 1861–1863 w duchu neogotyckim. Obiekt ma formę murowanego, ceglanego kościoła jednonawowego z transeptem i wieżą. Stan techniczny w zakresie objętym inwestycją był niezadowalający i wymagał podjęcia prac naprawczych związanych z zawilgoceniem ścian oraz posadzek kościoła. Przyczyną degradacji był niewłaściwy stan fundamentów, które zostały naprawione (m.in. czyszczenie, izolacje i uszczelnienia, reprofilacja spoin). Ponadto odwodniono kościół.

Instrument organowy znajdujący się w kościele p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa  w Bydgoszczy  (bud. 1910-1912 wg projektu Oskara Hossfelda) o romantycznym brzmieniu zbudowano w bydgoskiej firmie Paula Voelknera. Ma on unikatowy, neobarokowy wystrój prospektu. Organy wyposażone są w 28 głosów realnych, rozdysponowanych na 2 klawiatury ręczne i klawiaturę nożną. Traktura gry i rejestrów jest pneumatyczna, wiatrownice stożkowe. Oryginalna dyspozycja została zmieniona podczas przebudowy organów w 1942 r. przez J. Goebla z Gdańska. Od 2012 r. trwa proces przywracania pierwotnych założeń brzmieniowych. Prace prowadzone w 2026 r. to kolejny etap rekonstrukcji głosów historycznej dyspozycji Konzertflöte 8′, Horn8′. W br. zaplanowano badanie materiałów referencyjnych oraz piszczałek głosów rekonstruowanych.

Kościół parafialny w Pokrzydowie wzniesiono w 1866 r., określano jako obiekt o formach neoromańskich, murowany z cegły, z jedną wieżą i jednonawowym układem wnętrza. Wnętrze kościoła zachowało tradycyjny charakter sakralny, z trzema ołtarzami stanowiącymi podstawowe elementy wyposażenia liturgicznego.

W przypadku dachu prezbiterium wykonane zostały: naprawa, wzmocnienie lub wymiana elementów konstrukcyjnych więźby dachowej, która przeszła również odgrzybienie i zabezpieczenie przeciwko owadom. Przeprowadzono impregnację ogniochronną, deskowanie, papowanie, przybicie łat oraz kontrłat w obrębie więźby dachowej. Dach pokryto dachówką. Zamontowano wykonane obróbki  blacharskie, rynny i rury spustowe. Więźba dachowa nawy głównej została odgrzybiona.

Neogotycki kościół w Bysławiu zbudowano w latach 1886-1888. W 2026 r. były kontynuowane prace konserwatorsko-restauratorskie przy ołtarzu głównym. Powierzchnia szafy ołtarzowej była pokryta zabrudzeniami powierzchniowymi, przemalowaniami z farby olejnej, brązą oraz zmętniałym lakierem wraz z widocznymi przetarciami i odspojeniami poszczególnych warstw. Struktura drewna w wielu miejscach uszkodzona w wyniku urazów mechanicznych oraz destrukcyjnej działalności owadów. Na osłabienie stabilności ołtarza wpływa  naruszona struktura drewna. W płycinach z malowanymi scenami są przebarwienia i zaplamienia warstwy malarskiej. Rzeźby cechują się mocnym zabrudzeniem i ubytkami powstałymi w wyniku mechanicznych uszkodzeń oraz działalności owadów. Widoczne przemalowania z przetarciami i zarysowaniami warstwy malarskiej, rzeźby pokryte w miejscu złoceń brązą. Tegoroczne prace zakładały wzmocnienie struktury zabytku i poprawę statyki oraz przywrócenie utraconej świetności złoceń i srebrzeń.

Kościół w Brudzawach jest gotycką świątynią wzniesioną prawdopodobnie w XIV w. i odnotowaną w źródłach na początku XV w. Obiekt ma formę murowanego kościoła salowego z zakrystią i kruchtą oraz ośmioboczną wieżą. Jego wartość zabytkową podkreśla zachowany średniowieczny układ bryły, gotycki charakter materiałowy oraz późniejsze przekształcenia świadczące o wielowiekowej historii obiektu. W nawie, prezbiterium i zakrystii znajduje się wtórna podłoga deskowa układana na legarach, miejscowo uzupełniona płytkami ceramicznymi i wylewkami cementowymi. Drewno wykazuje znaczne zużycie. Powierzchnia desek jest pozbawiona warstw zabezpieczających, przez co drewno uległo silnemu zabrudzeniu i zszarzeniu. Pod ławkami zachowały się fragmenty oryginalnych szerokich desek. Degradację podłogi pogłębia ułożenie cienkich legarów bezpośrednio na gruncie oraz wypełnienie przestrzeni między nimi ziemią. W ramach tegorocznego zadania zostały m.in. wykonane deski podłogowe wg programu prac, zabezpieczone impregnatami. Zabezpieczone od góry warstwą papy legary na bloczkach betonowych są ułożone i wypoziomowane. Założono również scalenie kolorystyczne zrekonstruowanych i istniejących partii podłogi wraz z zabezpieczeniem ich powierzchni.

Kościół w Mazowszu  wzniesiono w 1900 r. w stylu neogotyckim. Budynek wzniesiony na planie prostokąta z półkoliście zamkniętym prezbiterium, parą kaplic po bokach korpusu i prostokątną kruchtą od strony elewacji frontowej. W narożach, między kaplicami a prezbiterium usytuowane zamknięte trójbocznie aneksy zakrystii i skarbca. Różnorodną bryłę obiektu nakrywają dachy wykonane z blachy, natomiast trzykondygnacyjną wieżę wieńczy hełm w formie ostrosłupa.

W 2026 r. udzielono dotacji na przeprowadzenie II etapu renowacji dachu świątyni. Dach zakrystii kościoła pw. św. Marcina w Mazowszu znajdował się w złym stanie technicznym. Aby zapobiec degradacji obiektu, przeprowadzone zostały: demontaż i wymiana zużytych elementów, impregnacja grzybobójcza i ognioochronna oraz krycie konstrukcji nową blachą wraz z wykonaniem nowej instalacji systemu odprowadzania wody.

Kościół w Srebrnikach reprezentuje styl gotycki, pochodzi z przełomu XIII i XIV w. Obiekt krzyżowy z gotyckimi, grubymi murami. Budynek posiada plan wydłużonego prostokąta z prezbiterium trójbocznie zamkniętym od strony wschodniej, od strony zachodniej znajduje się wieża.

Prace konserwatorsko-restauratorskie polichromii ścian kościoła w prezbiterium odbywać się będą na dwóch płaszczyznach: przy ścianach oraz przy dekoracji malarskiej. W ramach pierwszego etapu zostały wykonane m.in.: skucie wtórnych tynków cementowych i gładzi gipsowej z powierzchni ścian,  usunięcie przemurowań i zamurowań, dezynfekcja powierzchni tynków i ścian w miejscach widocznego zawilgocenia, wzmocnienie strukturalne osłabionych zapraw, podklejenie i stabilizacja odspojonych tynków, wypełnienie małych szczelin i spękań, odsalanie przypowierzchniowej partii murów oraz oryginalnych zapraw, opracowanie powierzchni ścian pobiałą wapienną podbarwioną w celu scalenia z dekoracją malarską. W wypadku dekoracji malarskiej zaplanowano: ostrożne usunięcie warstw wtórnych farb, utrwalenie warstwy malarskiej polichromii, uzupełnienie ubytków, opracowanie pobiał oraz prace restauratorskie przy polichromii – uzupełnienie i rekonstrukcja ubytków warstwy malarskiej.

Kościół w Złotorii jest świątynią o gotyckiej tradycji, związaną z dawną, średniowieczną parafią funkcjonującą na tym terenie już od XIII–XIV wieku. Obecny kościół ma formę ceglanej, jednonawowej budowli z charakterystyczną zachodnią wieżą, zachowującą zasadnicze cechy historycznej architektury sakralnej regionu. W dziejach obiektu istotne były późniejsze zniszczenia i odbudowy, w tym rozebranie wcześniejszej świątyni w 1807 r. oraz dalsze przekształcenia związane z funkcjonowaniem parafii. Olejny obraz św. Wojciecha z kościoła p.w. św. Wojciecha w Złotorii umiejscowiony jest w ołtarzu głównym znajdującym się w prezbiterium kościoła. Ołtarz datuje się na XVI-XVII w., natomiast obraz św. Wojciecha na początek XX w.

W ramach zadania realizowanego w 2026 r. dokonano m.in.:  zabezpieczenia miejscowego odspojonych łusek warstwy malarskiej i zaprawy na czas demontażu i transportu, oczyszczenia z zabrudzeń powierzchniowych lica i odwrocia oraz krosna, dezynfekcji, oczyszczenia krosna, usunięcia pożółkłego werniksu, konsolidacji warstwy malarskiej, naprawy podobrazia płóciennego, uzupełnienia ubytków, zabezpieczenia oryginalnej warstwy malarskiej, zabezpieczenia obiektu akrylowym werniksem końcowym.

Ceglany kościół w Gniewkowie powstał w okresie gotyku. Konstrukcja halowa, jednonawowa z zakończonym prostokątnie prezbiterium. Świątynia była kilkukrotnie przebudowana, zyskała barokowe sklepienie, wieże z barokowym hełmem. We wnętrzu kościoła znajduje się wiele cennych zabytków pochodzących z różnych okresów działalności kościoła. Do najcenniejszych obiektów ruchomych kościoła należy datowany na 1 poł. XVII wieku tryptyk św. Konstancji.

Prace konserwatorskie i restauratorskie manierystycznego ołtarza św. Konstancji w kościele p.w. św. Mikołaja i św. Konstancji w Gniewkowie z 1 poł. XVII w. (etap II – skrzydło prawe) zostały przeprowadzone w 2026 r., jak również konserwacji poddano uszaki ołtarza bocznego p.w. św. Anny Samotrzeć. Jest to ołtarz drewniany, polichromowany ze złoceniami i srebrzeniami o stylistycznych cechach barokowych. Wolnostojący, dwukondygnacyjny z trzema obrazami. Nastawa ołtarzowa spoczywa na murowanej prostokątnej mensie. Większą część pola dolnej kondygnacji zajmuje powierzchnia obrazu, otoczona dekoracyjną ramą o motywie stylizowanych liści akantu. Profilowany gzyms oddzielający kondygnację wspierają kolumny o gładkich złoconych trzonkach i prostych kompozytowych kapitelach. Część środkowa została ujęta uszakami z ornamentem małżowinowo-chrząstkowym z wplecionymi postaciami aniołów.