Międzynarodowe Seminarium Dobrych Praktyk
23 lutego br. w formie online miało miejsce międzynarodowe spotkanie organizowane w ramach projektu REliHE – Religious Heritage in Rural Areas (Interreg Europa) pod tytułem:
„O ponownym przemyśleniu i wykorzystaniu. Udane przykłady w dziedzictwie religijnym”.
To cykliczne, międzynarodowe wydarzenie zaprojektowane jako przestrzeń dialogu, porównania podejść oraz wzajemnego uczenia się – w oparciu o konkretne, zrealizowane już projekty. Wydarzenie gromadzi przedstawicieli instytucji publicznych, praktyków, ekspertów ds. polityk publicznych oraz partnerów projektu, którzy prezentują udane przykłady transformacji i rewitalizacji dawnych budynków sakralnych. Omawiane realizacje pokazują, w jaki sposób ponowne wykorzystanie może stać się impulsem dla rozwoju lokalnego, innowacji społecznych oraz tworzenia nowej oferty kulturalnej.
Województwo kujawsko-pomorskie jako jeden z parterów projektu zaprezentowało dobrą praktykę z regionu: Muzeum Piśmiennictwa i Drukarstwa w Grębocinie.
Interaktywne Muzeum Piśmiennictwa i Drukarstwa znajduje się w miejscowości Grębocin, niedaleko Torunia, w dawnym gotyckim kościele ewangelickim z przełomu XIII i XIV wieku. Budynek pierwotnie pełnił funkcję sakralną, którą utracił w latach 20. XX wieku. W czasie II wojny światowej został poważnie uszkodzony i – mimo wpisania do rejestru zabytków najwyższej klasy (tzw. klasa zero) w 1930 roku – stopniowo popadał w ruinę. Pod koniec XX wieku obiekt wymagał kompleksowych prac konserwatorskich, aby zapobiec jego nieodwracalnej degradacji. Aby uchronić obiekt przed zniszczeniem, artystka Agata Dworzak-Subocz oraz konserwator Dariusz Subocz nabyli budynek i przeprowadzili pełny proces jego restauracji. Odrestaurowany budynek zyskał nową funkcję edukacyjną i kulturalną poprzez utworzenie prywatnego muzeum, które oficjalnie otwarto w 2004 roku. Wśród ruchomych elementów dziedzictwa wprowadzonych do budynku znajdują się zabytkowe prasy drukarskie, urządzenia introligatorskie oraz narzędzia do wyrobu papieru, zgodne z edukacyjną misją muzeum i jego narracją historyczną. Muzeum prezentuje historię pisma, papiernictwa i drukarstwa, czerpiąc inspirację z XVIII-wiecznych papierni w Lubiczu i Pruskiej Łące oraz XIX-wiecznych tradycji drukarskich Torunia. Jego podstawową działalnością jest edukacja interaktywna – warsztaty praktyczne dla dzieci i dorosłych, łączące wiedzę historyczną, rzemiosło i twórczą aktywność. Muzeum prowadzi również niewielki sklep rzemieślniczy oferujący ręcznie wytwarzane wyroby papiernicze, notesy oraz pamiątki, funkcjonujący w modelu samofinansowania. Warsztaty zostały wyróżnione Certyfikatem Produktu Turystycznego Województwa Kujawsko-Pomorskiego w 2011 roku. Muzeum otrzymało liczne nagrody potwierdzające jego znaczenie edukacyjne i kulturalne, w tym Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (2019), Medal „Hereditas Saeculorum” oraz Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2018).
Praktyka ta pokazuje, w jaki sposób adaptacyjne ponowne wykorzystanie dawnego budynku sakralnego może jednocześnie chronić dziedzictwo, ożywiać obszar wiejski oraz tworzyć żywą przestrzeń kultury o trwałej wartości społecznej i edukacyjnej.
Ponowne wykorzystanie dziedzictwa religijnego traktowane jest jako proces oparty na wiedzy i świadomym podejmowaniu decyzji. Nie każda funkcja jest odpowiednia dla każdego obiektu – dlatego kluczowe znaczenie ma rzetelna analiza oraz odpowiednio dobrana strategia działania.
Głównym celem projektu REliHE – Religious Heritage in Rural Areas, prowadzonego w ramach Programu Interreg Europa jest promowanie idei dziedzictwa religijnego jako zrównoważonego zasobu dla rozwoju obszarów wiejskich.