Zbrodnia pomorska – pamiętamy!
– Poza spiżową tablicą ważna jest pamięć w sercu. Ta pamięć nigdy nie może zaginąć, bo ona jest wpisana w waszą historię – historię waszych rodzin i waszą osobistą. Tę historię wciąż odkrywamy, by w przyszłości kolejne pokolenia nigdy o niej nie zapomniały – mówił marszałek Piotr Całbecki podczas poniedziałkowych (5 października) uroczystości Narodowego Dnia Pamięci Ofiar Niemieckiej Zbrodni Pomorskiej 1939. Podczas ceremonii w Parku Pamięci w Toruniu obecni byli także m.in. przewodnicząca sejmiku województwa Elżbieta Piniewska, wicewojewoda Michał Koniuch, radny województwa Tadeusz Pogoda, działacz przedsierpniowej opozycji demokratycznej i wicemarszałek Senatu RP VIII kadencji Jan Wyrowiński, honorowa obywatelka województwa Irena Santor oraz przedstawiciele władz samorządowych Torunia i służb mundurowych. Ojciec Ireny Santor Bernard Wiśniewski był jedną 30 tys. ofiar dokonanej przez Niemców między jesienią 1939 a wiosną 1940 masowej eksterminacji ludności polskiej na terenie 21 powiatów przedwojennego województwa pomorskiego.
– Tyle minęło lat od tamtego momentu, a ja w sercu ciągle noszę strach, strach przed wojną, która była dla dziecka czymś niewyobrażalnym. Chciałabym, żeby nigdy nie powtórzyło się zło, po którym dzieci nosiłyby w sobie traumę i strach – przed przemocą, nienawiścią, złem – podkreśliła przemawiając do obecnych Irena Santor.
W swoim wystąpieniu przewodnicząca sejmiku województwa Elżbieta Piniewska wskazała, że historia opowiedziana życiorysami jej uczestników nabiera innego, osobistego, ludzkiego wymiaru.
Przygotowana przez Chorągiew Kujawsko-Pomorską ZHP uroczystość miała formę harcerskiej gawędy, podczas której komendantka Beata Bardzińska przedstawiła sylwetki kilkunastu ofiar zbrodni pomorskiej.
Wśród nich znaleźli się:
- Józef Śliwiński – zamordowany w Płutowie (powiat chełmiński) rolnik z Bruków Unisławskich (powiat chełmiński)
- Stanisława Jaworska – zamordowana w Lesie Barbarka pod Toruniem nauczycielka i działaczka społeczna
- Paweł Kwiatkowski – rozstrzelany w Karolewie (powiat bydgoski) uczeń gimnazjum w Chojnicach.
W uroczystości w Parku Pamięci uczestniczyli również duchowni kościołów katolickiego, prawosławnego i ewangelicko-augsburskiego, którzy odmówili wspólną modlitwę ekumeniczną za zmarłych.
Oprawą artystyczną wydarzenia był koncert w wykonaniu muzyków Filharmonii Pomorskiej i orkiestry Garnizonu Toruń.
W Książnicy Kopernikańskiej po południu 5 października odbyło się spotkanie z współtwórcą podkastu „Wojenne historie” dr. Norbertem Bączykiem i pracownikiem Instytutu Pileckiego dr. Tomaszem Ceranem, którzy przedstawili genezę zbrodni pomorskiej, jej zasięg, rozmiar i metody realizacji, a także podjęli próbę odpowiedzi na pytanie dlaczego eksterminacja ludności Polskiej na terenie dawnego województwa pomorskiego nadal pozostaje mało znaną, choć bardzo ważną częścią polskiej historii II wojny światowej.
Obchody 87. rocznicy zbrodni pomorskiej rozpoczęliśmy 2 października uroczystością upamiętniającą zamordowanych przez Niemców w 1939 roku pacjentów Szpitala Psychiatrycznego w Świeciu i dyrektora tej placówki doktora Józefa Bednarza. W uroczystym spotkaniu na terenie Wojewódzkiego Szpitala Zdrowia Psychicznego uczestniczyli wicemarszałek Zbigniew Ostrowski i sekretarz województwa Marek Smoczyk. – Niemiecki okupant przyniósł ze sobą nieludzką ideologię, która odmawiała prawa do życia najbardziej bezbronnym – chorym, cierpiącym, niesamodzielnym. Machina nienawiści uderzyła w pacjentów polskich szpitali psychiatrycznych, traktując ich życie jako niewarte istnienia – podkreślił w swoim wystąpieniu wicemarszałek Zbigniew Ostrowski.
Beata Krzemińska
rzecznik prasowa Urzędu Marszałkowskiego
5 października 2026 r.
Ostatnia aktualizacja: 6 października 2026 r.
