Zbrodnia pomorska – pamiętamy
Obchody 87. rocznicy zbrodni pomorskiej rozpoczęliśmy dzisiejszą (2 października) uroczystością upamiętniającą zamordowanych przez Niemców w 1939 roku pacjentów Szpitala Psychiatrycznego w Świeciu i dyrektora tej placówki doktora Józefa Bednarza. W uroczystym spotkaniu na terenie Wojewódzkiego Szpitala Zdrowia Psychicznego uczestniczyli wicemarszałek Zbigniew Ostrowski i sekretarz województwa Marek Smoczyk. Główne uroczystości odbędą się w poniedziałek (5 października) w Parku Pamięci Zbrodni Pomorskiej 1939 w Toruniu.
– Niemiecki okupant przyniósł ze sobą nieludzką ideologię, która odmawiała prawa do życia najbardziej bezbronnym – chorym, cierpiącym, niesamodzielnym. Machina nienawiści uderzyła w pacjentów polskich szpitali psychiatrycznych, traktując ich życie jako niewarte istnienia – podkreślił w swoim wystąpieniu wicemarszałek Zbigniew Ostrowski. – Jako samorząd województwa kujawsko-pomorskiego czujemy głęboki moralny obowiązek, by o tych wydarzeniach mówić głośno. Przez dekady ofiary tamtej zagłady pozostawały w cieniu innych wojennych tragedii. Ustanowiony przez Sejm Rzeczypospolitej Dzień Pamięci przywraca im należne miejsce w narodowej martyrologii.
Dzień Pamięci Ofiar Zagłady Osób z Zaburzeniami Psychicznymi został ustanowiony sejmową uchwałą we wrześniu 2024 z inicjatywy m.in. dr. Macieja Jabłońskiego z Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, pierwsze obchody miały miejsce w roku ubiegłym.
Zobacz: Dzień Pamięci Ofiar Zagłady Osób z Zaburzeniami Psychicznymi
W czasie pięcioletniej okupacji naszego kraju niemieccy naziści zamordowali 20 tysięcy polskich obywateli w zaburzeniami psychicznymi uznając ich za ,,wiodących żywot niegodny życia”. Ofiarami planowej eksterminacji byli m.in. pacjenci Zakładu Psychiatrycznego w Świeciu. W październiku 1939 roku, w trwających tydzień rozstrzeliwaniach, na terenie żwirowni w Mniszku pod Świeciem zginęło 1 350 chorych, w tym 120 dzieci. W tym samym miejscu został również zamordowany dyrektor placówki doktor Józef Bednarz, który zdecydował się podzielić los swoich pacjentów.
Zobacz:
Główne obchody 87. rocznicy zbrodni pomorskiej tradycyjnie odbędą się w poniedziałek (5 października) pod odsłoniętym w 2018 roku Pomnikiem Pamięci Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939 w Toruniu. W programie m.in. program artystyczni i złożenie kwiatów pod pomnikiem.
Zobacz: Osłonięcie Pomnika Pamięci Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939
Po południu 5 października w Książnicy Kopernikańskiej w Toruniu odbędzie się spotkanie z współtwórcą podkastu „Wojenne historie” dr. Norbertem Bączykiem i dr. Tomaszem Ceranem z bydgoskiej delegatury Instytutu Pamięci Narodowej. Obchodom towarzyszy wystawa „Zbrodnia pomorska 1939. Początek ludobójstwa niemieckiego w okupowanej Polsce” przygotowana przez delegaturę IPN w Bydgoszczy.
Zagłada ludności polskiej została zaplanowana jeszcze przed wkroczeniem wojsk niemieckich na terytorium II Rzeczypospolitej. Od września do grudnia 1939 roku i na początku 1940 roku w 400 miejscowościach ówczesnego województwa pomorskiego miejscowi Niemcy z organizacji Selbstschutz Westpreussen, przy wsparciu Wehrmachtu i oddziałów SS, na bazie wcześniej przygotowanych list dokonali masowych egzekucji Polaków.
Zobacz: Zidentyfikowano co trzecią ofiarę
W Kujawsko-Pomorskiem w szczególny sposób pamiętamy o ofiarach tej bestialskiej zbrodni. W 2018 roku z inicjatywy marszałka Piotra Całbeckiego odsłoniliśmy pomnik poświęcony wszystkim ofiarom zagłady. Samorząd województwa był również jednym z inicjatorów ustanowienia przez Sejm RP Narodowego Dnia Pamięci Ofiar Zbrodni Pomorskiej 1939.
Biuro Prasowe Urzędu Marszałkowskiego
2 października 2026 r.
