Zimowy monitoring nietoperzy w Tucholskim Parku Krajobrazowym (2002-2026)

W 2026 roku odbyło się XX liczenie zimujących nietoperzy na terenie Tucholskiego Parku Krajobrazowego (TPK). Monitoring prowadzony w latach 2002-2026 dostarczył bogatych danych dotyczących struktury gatunkowej oraz dynamiki populacji. W tym czasie zinwentaryzowano łącznie 445 osobników siedmiu gatunków.

Skład gatunkowy i wyniki

Najliczniejszym gatunkiem był gacek brunatny (Plecotus auritus) – 359 osobników (80,7%). Drugim najczęściej stwierdzanym był nocek Natterera (Myotis nattereri) – 56 osobników (12,6%). Sporadycznie notowano także: mopka zachodniego – 19 osobników (4,3%), mroczka późnego – 2 osobniki (0,45%), nocka rudego – 2 osobniki (0,45%), nocka dużego – 1 osobnik (0,22%), karlika większego – 1 osobnik (0,22%) oraz osobniki nieoznaczone – 5 (1,1%).

Zmiany liczebności w czasie

W pierwszych latach monitoringu (2002-2008) liczby zimujących nietoperzy były niewielkie (8-23 osobniki rocznie). Przełom nastąpił w 2013 r., gdy dzięki współpracy badawczej i wsparciu mieszkańców zwiększono liczbę zinwentaryzowanych stanowisk do 20-25. W latach 2013-2018 odnotowano najwyższe liczebności, ze szczytem w 2018 r. – 55 osobników.

Po 2019 r. zauważalny był spadek liczebności (15-26 osobników), a w 2025 r. odnotowano najniższą wartość – 8 osobników. Zima 2026 charakteryzowała się niskimi temperaturami i długotrwałym okresem mrozów, co mogło skłonić nietoperze do wyboru głębiej położonych, lepiej izolowanych zimowisk. W sezonie 2026 stwierdzono łącznie 15 osobników (gacek brunatny – 11, mopek zachodni – 3, karlik większy – 1). Odnotowany wzrost w stosunku do roku poprzedniego może być incydentalny i nie świadczy o trwałej odbudowie populacji. W ujęciu wieloletnim nadal utrzymuje się tendencja spadkowa, prawdopodobnie związana z czynnikami klimatycznymi, dostępnością odpowiednich zimowisk i rozproszeniem osobników.

Znaczenie współpracy naukowej

Monitoring realizowano we współpracy z licznymi specjalistami chiropterologii. W pierwszych latach wspierał go dr Krzysztof Kasprzyk (UMK Toruń). Intensyfikacja badań w 2013 r. była możliwa dzięki zaangażowaniu dr. Mateusza Ciechanowskiego (UG), PTOP Salamandra oraz Akademickiego Koła Chiropterologicznego UG.

Podsumowanie

Wieloletni monitoring pokazuje stabilną, lecz niewielką populację zimujących nietoperzy, z wyraźną dominacją gacka brunatnego. Dane te są cennym wkładem w ochronę chiropterofauny Borów Tucholskich. W 20 sezonach stwierdzono 445 osobników siedmiu gatunków, w tym po raz pierwszy karlika większego w sezonie 2026. Obserwowane zmiany liczebności wskazują na konieczność kontynuowania monitoringu oraz dalszej edukacji lokalnej społeczności w celu zapewnienia nietoperzom bezpiecznych warunków zimowania.

Tekst Rafał Borzyszkowski